Zelf een advocaat kiezen met je rechtsbijstandverzekering
In het kort
- Bij een gerechtelijke of administratieve procedure, of bij een belangenconflict, mag je zelf een advocaat kiezen. Artikel 4:67 van de Wet op het financieel toezicht verplicht de verzekeraar dat in de polis te zetten.
- Het Hof van Justitie van de EU oordeelde in 2013 (Sneller) dat een verzekeraar de kosten van een vrij gekozen advocaat niet alleen mag vergoeden als hij zelf vindt dat de zaak naar een externe advocaat moet.
- Een maximum voor de kosten van die advocaat mag, zolang het bedrag toereikend is. Dat zei het Hof in 2011 (Stark). Volgens Kifid mag het maximum een redelijke keuze niet feitelijk onmogelijk maken.
- Is een advocaat in de procedure niet verplicht, dan noemen de verzekeringskaarten in onze lijst een maximum van € 4.500 tot € 25.000.
Komt je conflict bij de rechter of in een procedure bij de overheid terecht, dan mag je met je rechtsbijstandverzekering zelf een advocaat kiezen. Dat mag ook als er een belangenconflict is. De verzekeraar betaalt die advocaat tot een maximum dat in je voorwaarden staat.
Wat de wet zegt
Artikel 4:67 van de Wet op het financieel toezicht verplicht een rechtsbijstandverzekeraar om in de polis te zetten dat je een advocaat of andere bevoegde deskundige vrij mag kiezen. Dat geldt in twee gevallen: in een gerechtelijke of administratieve procedure, en bij een belangenconflict. De regel komt uit een Europese richtlijn (nu artikel 201 van Richtlijn 2009/138/EG). Een verzekeraar die je al vanaf het begin een advocaat naar keuze laat nemen, valt buiten dit artikel (artikel 4:67 lid 2 met artikel 4:65).
Zit je nog niet in een procedure, dan bepaalt de uitvoerder in de regel wie je helpt, meestal een jurist van de verzekeraar of van een organisatie als ARAG, DAS of Stichting Achmea Rechtsbijstand. Schakel je in die fase zonder toestemming zelf een advocaat in, dan vergoeden onder meer ARAG en Univé de kosten niet.
Wat het Europese Hof besliste
Volgens Kifid bepalen de uitspraken van het Hof van Justitie van de Europese Unie hoe de regel werkt. In de zaak Stark (26 mei 2011) oordeelde het Hof dat een polis de vergoeding voor een vrij gekozen advocaat mag beperken, zolang het bedrag dat de verzekeraar werkelijk betaalt toereikend is. Dat moet de nationale rechter nagaan.
In de zaak Sneller (7 november 2013) vergoedde een Nederlandse verzekeraar een vrij gekozen advocaat alleen als hij zelf vond dat de zaak naar buiten moest. Dat mag volgens het Hof niet, ook niet als een advocaat in die procedure naar nationaal recht niet verplicht is.
Later rekende het Hof ook de ontslagvergunning van een bestuursorgaan tot de administratieve procedures (Massar, 7 april 2016) en bemiddeling waarbij een rechter betrokken is of kan zijn tot de gerechtelijke (Orde van Vlaamse Balies, 14 mei 2020).
Hoe hoog het maximum mag zijn
Kifid vat de lijn van Stark, Sneller en Massar in uitspraak 2020-006 zo samen: een verzekeraar hoeft een vrij gekozen advocaat niet onbeperkt te vergoeden, maar het maximum mag een redelijke keuze niet feitelijk onmogelijk maken.
In die zaak betaalde de uitvoerder de eigen advocaat van een man tot € 25.000. Toen dat bedrag bijna op was, vond hij dat het maximum zijn vrije keuze illusoir maakte. De commissie vond van niet, omdat hij die advocaat al had voordat hij om rechtsbijstand vroeg en hem na het horen van het maximum zelf had gekozen. De rest van de kosten bleef voor hem.
De fase voor een procedure
Voor een procedure is het recht op een eigen advocaat niet onbeperkt, oordeelde de Commissie van Beroep van Kifid op 29 oktober 2021 (2021-0042). Een atlete wilde een sportrechtspecialist vergoed zien om een publicatie te laten rectificeren. Per geval moet worden bekeken of er al een fase is die als gerechtelijke of administratieve procedure kan gelden. Daarmee ging een eerdere uitspraak (2021-0300) van tafel, die een eigen advocaat toestond in elke fase die tot een rechtszaak kan leiden.
Het maximum per aanbieder
De tabel staat op naam en volgt de verzekeringskaart. De tweede kolom geldt als je zelf een advocaat kiest in een procedure waarin een advocaat niet verplicht is.
| Aanbieder | Maximum voor externe kosten | Zelf advocaat gekozen, advocaat niet verplicht |
|---|---|---|
| ABN AMRO | € 50.000 | Geen bedrag op de kaart |
| Allianz Direct | € 15.000 bij de meeste conflicten | Een apart maximum (bedrag niet op de kaart) en € 250 eigen bijdrage |
| ANWB | € 50.000 aan andere kosten | € 6.000, te verhogen naar € 12.000 |
| ARAG | € 15.000 bij Basis, € 30.000 bij Uitgebreid, € 60.000 bij Excellent | € 6.000 bij Basis en Uitgebreid en € 12.000 bij Excellent, met € 250 eigen bijdrage |
| Centraal Beheer | € 50.000 per gebeurtenis | € 8.000 per gebeurtenis en € 250 eigen bijdrage |
| DAS | € 60.000 bij de meeste conflicten; € 15.000 bij conflicten met buren | Een maximum (bedrag niet op de kaart) en € 250 eigen risico |
| De Internationale | € 27.500 als een advocaat verplicht is, € 7.250 als dat niet zo is | € 7.250; bij de Basis-dekking € 375 eigen bijdrage |
| FBTO | € 50.000 per gebeurtenis | € 8.000 per gebeurtenis en € 250 eigen bijdrage |
| Ik kies zelf | € 60.000 | Een beperktere dekking (bedrag niet op de kaart); alleen hierbij geldt een eigen risico |
| InShared | € 50.000 per gebeurtenis | € 8.000 en € 250 eigen bijdrage |
| Interpolis | € 50.000 per gebeurtenis | € 8.000 per gebeurtenis en € 250 eigen bijdrage |
| Klaverblad | Meestal € 100.000; € 25.000 voor een advocaat buiten Europa en de landen rond de Middellandse Zee | € 25.000, zonder eigen risico |
| Nationale-Nederlanden | € 60.000 | € 10.000 per gebeurtenis |
| OHRA | € 25.000, met uitzonderingen; € 3.000 voor mediation bij een echtscheiding | € 7.500 per procedure voor de behandelkosten en € 250 eigen risico |
| Univé | € 50.000 | € 7.500 en € 250 eigen bijdrage; is een advocaat wel verplicht, dan € 50.000 |
| ZEKUR | € 15.000, of € 20.000 met de uitbreidingen | € 4.500 en € 250 eigen risico; is een advocaat wel verplicht, dan € 15.000 |
Verder lezen
De maxima staan ook in de lijst met rechtsbijstandverzekeringen. Wanneer je wel en geen hulp krijgt, staat bij wachttijd en bestaande conflicten.